Afdrukken

Science Café Ede: 100 jaar omroep in Nederland

Titel:
Science Café Ede: 100 jaar omroep in Nederland
Wanneer:
ma, 12. oktober 2020, 20:00 h - 22:00 h
Locatie:
Red's Tapas & Grill Bar - EDE GLD
Categorie:
Lezing
Science Café Ede: 100 jaar omroep in Nederland

Omschrijving

100 jaar omroep in Nederland 1919-2019

Door Leo Penning


De ontwikkeling van de radio-omroep heeft een lange voorgeschiedenis. In de eerste plaats
heeft het 2500 jaar geduurd van 600 v.C. toen in de tijd van Thales van Milete de ontdekking
van wrijvingselektriciteit werd gedaan tot Marconi (1874-1937) in 1897 zijn eerste draadloze
telegrafie verbinding tot stand bracht over het kanaal van Bristol. Deze z.g. ‘Hertze golven’
brachten een tsunami aan ontwikkeling teweeg. Belangrijke voorlopers in deze waren de
theoretisch natuurkundige J.C. Maxwell (1831-1879), die het verband legde tussen zichtbaar
licht en andere vormen van Elektromagnetische straling, zoals warmtestraling en
Röntgenstraling. En de zeer begaafde experimenteel natuurkundige H. Hertz (1857-1894),
die het bestaan van radiogolven aantoonde in 1887. Er bestond sinds 1847 wel al
kabeltelegrafie met Morsesignalen.
In Nederland begon in 1899 de pioniersfase met draadloze telegrafie verbindingen in
opdracht van het Min. van V&W. Vanaf 1906 werd radiotelefonie mogelijk door de
uitvinding van de radiobuis (triode). Men kon toen een radiogolf manipuleren met
spraakgolven (moduleren).
De Nederlander Ir. Hanso Henricus Schotanus à Steringa Itzerda (1885-1944) begon in 1914
in zijn bedrijf de Nederlandsche Radio Unie zendinstallaties voor de Nederlandse krijgsmacht
te produceren. Inmiddels was er een groep welgestelde radioamateurs gefascineerd geraakt
door het verschijnsel om op grote afstand met elkaar te communiceren.
Inmiddels deed Idzerda experimenten met zijn radiozender, nadat hij Gerard Philips zover
had kunnen krijgen voor hem een aantal zendbuizen te maken. Op de jaarbeurs in 1916
bracht hij de eerste radiotelefonie verbinding tot stand.
Hij plaatste in de NRC een advertentie, waarin hij aankondigde ’s avonds op 6 november
1919 een culturele radio-uitzending te verzorgen. Het is opvallend dat Idzerda de eerste was
die naast zijn technisch vernuft de radio als cultureel communicatiemedium heeft ingezet.
De datum 6 november 1919 staat dan bekend als het begin van de omroep in Nederland en
daarmee in heel Europa.
Vanaf 1924 waren diverse omroepverenigingen ontstaan. T.g.v. van beperkte
uitzendmogelijkheden en onderling gekrakeel over beschikbare zendtijd en onvoldoende
wettelijke regelgeving greep de overheid in met het Zendtijdbesluit.
In 1935 werd door de overheid een ordening aangebracht in de infrastructuur voor de
omroep door het oprichten van het gemengde bedrijf Nederlandsche Omroep Zender
Maatschappij (NOZEMA).
De zenders kwamen in 1940 onder censuur van de bezetter. Na de oorlog duurde het tot
1947 voordat de regulering van het omroepbestel was genormaliseerd.
Sindsdien is de ontwikkeling van het omroepbestel, zowel voor de binnenlandse als de
wereldomroep, in een stroomversnelling gekomen.
Vanaf 1951 werd begonnen met televisie-uitzendingen. Tot 1988 werden 3 TV-netten
gebouwd. In 1960 begon met de piratenzender ‘Veronica’ de opkomst van de commerciële
omroepen.
 
In 2007 is de wereldomroep gestopt met de (AM) Korte Golf uitzendingen en in 2018 zijn de
AM-uitzendingen voor het Nederlands grondgebied beëindigd. Inmiddels waren er vanaf de
jaren ’90 uitgebreide netwerken gebouwd op basis van digitale technieken: voor TV: de DVB
(Digital Video Broadcasting) en Radio: de DAB (Digital Audio Broadcasting).
Het oorspronkelijke zendgebouw van 1939 in Lopikerkapel is een Rijksmonument en wordt
op dit moment door een particulier ondernemer geschikt gemaakt voor geïnteresseerde
kleine ondernemers. Op het terrein van het voormalig zendstation van de Wereldomroep in
de Flevopolder wordt momenteel een KG-zendstation gerealiseerd door Defensie t.b.v.
radiocontact met de Marine en eenheden op missie.
Beluister ook: https://podcastluisteren.nl/pod/De-Radio-Podcast ; afleveringen: Jul 01 2019,
Aug 16 2019, Oct 19 2019, Nov 22 2019

Leo Penning heeft Fysische Techniek gestudeerd aan de HTS-Dordrecht. Is vijftien jaar
verbindingsofficier geweest bij de Koninklijke Landmacht. Bij PTT-Telecom en de NOZEMA is
hij exploitatiemanager geweest van het Omroepzenderpark en de zendstations van Radio
Scheveningen en Radio Kootwijk. En vanaf 2000 tot zijn pensionering docent Natuurkunde
aan diverse middelbare scholen. Hij was bestuurslid van Astra Alteria geweest van 2013 tot 2018.


Locatie

Locatie:
Red's Tapas & Grill Bar
Straat:
Museumplein 3
Postcode:
6711NA
Plaats:
EDE GLD
Land:
Netherlands